Patent Nedir?

Patent, yeni ve sanayiye uygulanabilir bir buluşa, sahibine belirli süreyle münhasır haklar tanıyan koruma belgesidir.

Patent, bir buluşun sahibine; buluşun izinsiz üretilmesini, satılmasını, kullanılmasını veya ithal edilmesini engelleme yetkisi tanıyan bir koruma belgesidir. Bu koruma, buluş sahibini AR-GE yatırımının karşılığını alabilmesi için belirli bir süre boyunca korur.

Patent sisteminin temelinde bir denge bulunur: Buluş sahibine süreli bir tekel tanınırken, karşılığında buluşun teknik detaylarının kamuya açıklanması istenir. Böylece hem yenilik teşvik edilir hem de toplumun teknik bilgiye erişimi sağlanır.

6769 sayılı Sınai Mülkiyet Kanunu m. 82

Sonuç

Patent, buluşa süreli bir tekel sağlayan ve karşılığında teknik bilginin kamuya açıklanmasını öngören güçlü bir koruma aracıdır.

Patent ile Faydalı Model Arasındaki Tercih

Her buluş için patent en uygun yol olmayabilir. Faydalı model, buluş basamağı değerlendirmesinin aranmadığı bir koruma türüdür ve bu yönüyle küçük ölçekli teknik iyileştirmeler için elverişli olabilir. Buna karşılık koruma süresi daha kısadır ve usul buluşları bu kapsamda korunamaz. Tercih yapılırken buluşun teknik seviyesi, ürünün beklenen ticari ömrü ve rakiplerin taklit etme hızı birlikte değerlendirilmelidir.

Kanun, koşulları varsa başvurunun türünün değiştirilmesine de imkân tanır. Bu nedenle başlangıçta yapılan tercih her zaman geri dönülemez değildir; ancak dönüştürme belirli aşamalarda ve belirli sürelerde mümkün olduğundan takvimin baştan bilinmesi gerekir. Aynı buluş için hem patent hem faydalı model korumasının aynı anda sürdürülemeyeceği de gözetilmelidir. Bu kararın teknik ve hukuki yönü birlikte ele alındığında sonradan doğacak hak kayıpları önlenir.

Başvuru Öncesi Gizlilik Yönetimi

Patentin ilk şartı yeniliktir ve yenilik, buluşun başvurudan önce kamuya açıklanmamasıyla korunur. Fuarda sergileme, sosyal medya paylaşımı, akademik sunum, ürün kataloğu veya web sitesi duyurusu tek başına yeniliği ortadan kaldırabilir. Kanun sınırlı hâllerde on iki aylık bir hoşgörü süresi tanısa da bu kural her ülkede aynı biçimde uygulanmaz. Yurt dışı korumanın hedeflendiği durumlarda açıklamadan tamamen kaçınmak en güvenli yoldur.

Gizliliği korumanın pratik yolları vardır. Üretici, kalıpçı, tasarımcı ve yatırımcı görüşmelerinde yazılı gizlilik sözleşmesi imzalanmalı, paylaşılan teknik çizim ve numunelerin kaydı tutulmalıdır. Çalışanlarla yapılan sözleşmelerde buluşlara ilişkin bildirim ve gizlilik yükümlülükleri açıkça düzenlenmelidir. Laboratuvar defteri veya tarihli proje kayıtları tutmak, buluşun hangi aşamada kimin katkısıyla ortaya çıktığını göstermek bakımından ileride doğabilecek uyuşmazlıklarda önemli bir dayanak oluşturur.

Sıkça Sorulan Sorular

Patent nedir?

Patent, bir buluşun sahibine; buluşun izinsiz üretilmesini, satılmasını, kullanılmasını veya ithal edilmesini engelleme yetkisi tanıyan koruma belgesidir. Teknolojinin her alanındaki buluşlara; yeni olması, buluş basamağı içermesi ve sanayiye uygulanabilir olması şartıyla verilir (SMK m.82). Koruma, Ar-Ge yatırımının karşılığının alınabilmesi için süreyle sınırlı bir tekel sağlar.

Patent korumasının karşılığında ne verilir?

Patent sisteminin temelinde bir denge vardır: buluş sahibine süreli bir tekel tanınırken, karşılığında buluşun teknik ayrıntılarının kamuya açıklanması istenir. Böylece hem yenilik teşvik edilir hem de toplumun teknik bilgiye erişimi sağlanır. Açıklanan bilgi, koruma süresi sonunda herkesin serbestçe yararlanabileceği bir kaynağa dönüşür.

Her buluş patentle korunabilir mi?

Hayır; keşifler, bilimsel teoriler, matematiksel yöntemler, zihni faaliyetler ile bilgisayar programları kural olarak patentlenebilir buluş sayılmaz. Ayrıca buluşun yeni olması, buluş basamağı içermesi ve sanayiye uygulanabilir olması şarttır. Bu ölçütlerden birinin eksikliği, başvurunun reddine ya da verilmiş patentin hükümsüz kılınmasına yol açabilir.