Faydalı Model Nedir?

Faydalı model, yeni ve sanayiye uygulanabilir buluşlar için patente göre daha hızlı ve düşük maliyetli bir koruma türüdür.

Faydalı model, özellikle küçük ve orta ölçekli yenilikler için tasarlanmış bir koruma türüdür. Patentten farklı olarak faydalı modelde 'buluş basamağı' şartı aranmaz; bu da koruma elde etmeyi kolaylaştırır. Yenilik ve sanayiye uygulanabilirlik şartları ise burada da geçerlidir.

Faydalı model süreci genellikle patente göre daha hızlı ve daha düşük maliyetlidir; ancak koruma süresi daha kısadır. Bazı buluş türleri (örneğin usuller ve kimyasal maddeler) faydalı model korumasının kapsamı dışında kalabilir. Hangi korumanın uygun olduğu, buluşun niteliğine göre değerlendirilmelidir.

6769 sayılı Sınai Mülkiyet Kanunu m. 142

Sonuç

Faydalı model, buluş basamağı şartı aranmadan daha hızlı ve ekonomik koruma sağlar; buluşun niteliğine göre patente alternatif olabilir.

Faydalı Model Başvurusunda Süreç

Faydalı model başvurusu; tarifname, istemler, varsa resimler ve özetten oluşan takımın Kuruma sunulmasıyla başlar. Şeklî inceleme tamamlandıktan sonra araştırma raporu düzenlenir ve rapor başvuru sahibine bildirilir. Bu aşamada istemlerde değişiklik yapılabilir; ancak değişiklikler başvurunun ilk hâlindeki kapsamı aşamaz. Ardından başvuru bültende yayımlanır ve üçüncü kişilerin görüş bildirmesine imkân tanıyan bir dönem açılır. Başvuru evrakının eksiksiz hazırlanması, sürecin ilk aşamada gereksiz yazışmalarla uzamasını önemli ölçüde önler.

Faydalı modelde m.142 uyarınca buluş basamağı aranmaz; değerlendirme yenilik ve sanayiye uygulanabilirlik üzerinden yürür. Bu yapı süreci patente göre daha öngörülebilir kılar. Koruma süresi m.143 gereği başvuru tarihinden itibaren on yıldır ve uzatılamaz. Sürenin sonunda buluş kamuya mal olur. Bu nedenle ürünün beklenen ticari ömrü ile koruma süresi, başvuru aşamasında birlikte değerlendirilmelidir. Sürenin sonuna yaklaşıldığında ürünün marka ve tasarım korumasıyla desteklenmesi de ayrıca düşünülmelidir.

Uygulamada Sık Yapılan Hatalar

En sık görülen hata, buluşu başvurudan önce fuarda, internette veya müşteri sunumunda açıklamaktır. Yenilik kamuya açıklama ile ortadan kalkabilir. Kanun m.84 kapsamında on iki aylık bir istisna öngörülse de bu istisna ülkeseldir ve her ülkede aynı şekilde tanınmaz. Yurt dışı hedefi bulunan bir üründe erken açıklama, sonradan telafisi mümkün olmayan hak kayıplarına yol açabilir. Zorunlu tanıtımlarda gizlilik sözleşmesi imzalanması, bu riski önemli ölçüde azaltan basit bir tedbirdir.

İkinci hata, istemleri tek bir uygulama biçimine kilitleyecek kadar dar yazmaktır. Bu durumda küçük bir değişiklikle üretilen taklit ürünler kapsam dışında kalır. Üçüncü hata, faydalı modeli patentin basitleştirilmiş bir kopyası gibi görmektir; ikisi farklı değerlendirme rejimlerine tabidir ve seçim ürünün teknik niteliğine göre yapılmalıdır. Yıllık ücretlerin takip edilmemesi de hakkın sessizce sona ermesine yol açan yaygın bir eksikliktir. Ödeme takviminin dosya bazında hatırlatmaya bağlanması, bu kaybı önlemenin en kolay yoludur.

Sıkça Sorulan Sorular

Faydalı model nedir?

Faydalı model, yeni olan ve sanayiye uygulanabilen buluşlara verilen bir sınai mülkiyet hakkıdır. SMK m.142 uyarınca buluş basamağı şartı aranmadığından, özellikle küçük ve orta ölçekli teknik yenilikler için erişilebilir bir koruma sağlar. Belge, Türk Patent ve Marka Kurumu tarafından verilir.

Faydalı model ile patent arasında nasıl seçim yapılır?

Seçimi buluşun niteliği belirler. Buluş, tekniğin bilinen durumunu aşan belirgin bir yaratıcı adım içeriyorsa ve uzun süreli koruma isteniyorsa patent uygundur. Mevcut bir ürüne getirilen işlevsel iyileştirmelerde ise faydalı model daha hızlı ve ekonomik sonuç verir. Usul niteliğindeki buluşlarda ise tek seçenek patenttir.

Faydalı modelle her buluş korunabilir mi?

Hayır; usuller, bu usuller sonucunda elde edilen ürünler ile kimyasal ve biyolojik maddelere ilişkin buluşlar faydalı modelle korunmaz. Bu konulardaki buluşlar için patent yolu değerlendirilmelidir. Koruma süresi de patentten kısadır; SMK m.143 uyarınca başvuru tarihinden itibaren on yıldır. Bu sınırın başvurudan önce gözden geçirilmesi gerekir.