Telif Haklarının Devri ve Lisansı

Eser sahibinin mali hakları sözleşmeyle devredilebilir veya lisansla kullandırılabilir; manevi haklar ise devredilemez.

Eser sahibinin eseri çoğaltma, yayma, temsil ve umuma iletim gibi mali hakları; süre, yer ve kapsam bakımından sınırlı veya sınırsız, bedelli veya bedelsiz olarak başkalarına devredilebilir ya da lisansla kullandırılabilir. Bu sözleşmelerin yazılı yapılması ve devre konu hakların ayrı ayrı gösterilmesi gerekir.

Mali hakların aksine, eseri kamuya sunma, adın belirtilmesi ve eserde değişiklik yapılmasını önleme gibi manevi haklar eser sahibine sıkı sıkıya bağlıdır ve devredilemez; yalnızca kullanım yetkisi belirli ölçüde verilebilir. Bu ayrım, telif sözleşmelerinin doğru kurgulanması açısından önemlidir.

5846 sayılı Fikir ve Sanat Eserleri Kanunu m. 48 ve m. 52

Sonuç

Telifte mali haklar yazılı sözleşmeyle devredilip lisanslanabilir; manevi haklar ise eser sahibinden ayrılmaz.

Sözleşmede Yer Alması Gereken Unsurlar

Mali hakların devrinde veya lisansında sözleşmenin yazılı olması ve devredilen hakların tek tek gösterilmesi kanunun aradığı temel biçimdir. Bu nedenle metinde işleme, çoğaltma, yayma, temsil ve umuma iletim haklarından hangilerinin kapsandığı ayrı ayrı yazılmalıdır. Kapsam belirlenirken sürenin, coğrafi alanın ve kullanım biçiminin de açıkça ifade edilmesi, sonradan çıkacak yorum farklarını büyük ölçüde önler. Metnin sonunda hangi hakların devredilmediğinin de ayrıca sayılması, kapsam tartışmalarını en aza indiren yararlı bir uygulamadır.

Lisansın basit mi yoksa tam mı olduğu, alt lisans verilip verilemeyeceği ve devir yetkisinin bulunup bulunmadığı mutlaka belirtilmelidir. Bedelin hesaplanma yöntemi, ödeme takvimi ve raporlama yükümlülüğü de metne girer. Eserin değiştirilip değiştirilemeyeceği ile eser sahibinin adının nasıl belirtileceği ayrıca düzenlenmelidir; çünkü manevi haklar devredilemez ve bu konudaki izin ayrı bir başlık altında ele alınmalıdır. Sözleşmenin sona ermesi hâlinde hakların akıbeti ve mevcut nüshaların ne olacağı da metinde açık biçimde gösterilmelidir.

Sık Karşılaşılan Sözleşme Hataları

Uygulamada en sık görülen hata, hakların topluca ve genel ifadelerle devredildiğinin yazılmasıdır. Bu tür kalıplar, tarafların gerçekte neyi kararlaştırdığını göstermediği için uyuşmazlıkta dar yorumlanabilir. İkinci sık hata, henüz meydana getirilmemiş eserler bakımından sınırsız taahhütlere yer verilmesidir. Üçüncüsü ise sözleşmenin sözlü kurulup yalnızca elektronik yazışmalarla yürütülmesi ve yazılı biçim şartının bütünüyle göz ardı edilmesidir. Bu hataların ortak noktası, tarafların ileride ortaya çıkacak kullanım biçimlerini önceden hiç düşünmemiş olmalarıdır ve sonuç çoğu kez uzun bir tartışmadır.

Serbest çalışanlarla yürütülen işlerde hakların kendiliğinden iş sahibine geçtiği varsayımı da yanlıştır. Kanundaki işveren lehine düzenleme yalnızca memur, hizmetli ve işçiler bakımından uygulanır; ısmarlama işlerde açık bir devir hükmü gerekir. Ekip hâlinde üretilen çalışmalarda her katkı sahibinden ayrı yazılı devir alınması, ileride yatırım veya satış aşamasında sorulacak sorulara hazır olunmasını sağlar. Belgelerin tek bir dosyada toplanması ve imzalı asıllarının saklanması, ilerleyen dönemde ortaya çıkan tartışmaları büyük ölçüde önlemektedir.

Sıkça Sorulan Sorular

Telif hakları devredilebilir mi?

Mali haklar devredilebilir ve lisanslanabilir; manevi haklar ise eser sahibinden ayrılmaz ve devredilemez. Eser sahibi manevi hakların kullanımını üçüncü kişiye yetki vererek bırakabilir, ancak hakkın kendisini aktaramaz. 5846 sayılı Fikir ve Sanat Eserleri Kanunu bu ayrımı esas alır ve devir işlemleri için şekil şartı arar.

Telif devir sözleşmesi nasıl yapılır?

Devir ve lisans sözleşmeleri yazılı yapılmalı, devredilen hakların her biri ayrı ayrı gösterilmelidir. 5846 sayılı Kanun m. 52 bu kuralı öngörür; yazılı olmayan veya hakları tek tek saymayan sözleşmeler geçerlilik sorunu doğurur. Sözleşmede süre, yer, kullanım biçimi, bedel ve alt lisans yetkisinin de açıkça belirtilmesi uyuşmazlığı önler.

Serbest çalışanın yaptığı işin telif hakkı kime aittir?

Serbest çalışanla yapılan ısmarlama işlerde haklar kendiliğinden sipariş verene geçmez; eser sahibi kural olarak eseri yaratan kişidir. Memur, hizmetli ve işçiler için öngörülen m. 18/2 hükmü ısmarlama işlere uygulanmadığından, hakların sipariş verene geçmesi ancak yazılı devir sözleşmesiyle mümkün olur. Yalnızca fatura kesilmesi devir yerine geçmez.