Drone Gövdesi Tasarım Tescili

Drone geliştiren bir girişim için prototip, yatırımcı sunumu ve kitle fonlaması videosu birbirini hızla izler; tasarım koruması ise çoğu zaman bu takvimin sonuna kalır. Gövde, katlanır kollar ve batarya kapağı gibi parçaların nasıl korunacağını ve teknik unsurların nerede ayrıldığını bir girişimin prototipten seri üretime uzanan yolculuğu üzerinden anlatıyoruz.

Prototip masadayken: neyin görünüm, neyin mekanizma olduğunu ayırmak

Tarımsal ilaçlama ve arazi haritalama için hafif bir drone geliştiren üç mühendisin kurduğu bir girişimi düşünelim. Prototipte dikkat çeken üç unsur var: altıgen kesitli, üstten bakıldığında yaprak biçimini andıran bir gövde; gövdeye doğru kıvrılarak katlanan dört kol; ve gövdenin arkasına oturan, yarım ay biçimli bir batarya kapağı. Ekip bu unsurların hepsini 'tasarım' olarak görüyor. Oysa 6769 sayılı Sınai Mülkiyet Kanunu anlamında tasarım, ürünün görünümüdür; kolların hangi eksende ve hangi kilit sistemiyle katlandığı ise bir teknik çözümdür. Koruma stratejisi bu ayrımı yapmakla başlar.

Katlanma mekanizması, kilit düzeni veya bataryanın hızlı değiştirilmesini sağlayan tutucu sistem yeni ve buluş basamağı içeriyorsa, patent veya faydalı model seçenekleri değerlendirilmelidir. Tasarım tescili ise kolların katlanmış ve açık hâldeki görünümünü, gövdenin siluetini ve kapağın formunu korur. İki koruma türü birbirini dışlamaz; aynı ürün için birlikte planlanabilir ve çoğu zaman birlikte planlanması gerekir. Hangisinin önce yapılacağı, yatırımcı takvimi ve bütçeye göre belirlenmelidir. Faydalı model ile tasarım arasındaki seçimi ayrıntılı ele aldığımız yazı bu noktada karar vermeyi kolaylaştırabilir. Ekip içinde bu ayrımı bir tabloyla yapmak, ilk toplantıdan itibaren işe yarar.

Gövde, kollar ve batarya kapağı: parçaları ayrı düşünmek

Rakip üreticiler çoğu zaman ürünün bütününü değil, en ayırt edici parçasını kopyalar. Bu nedenle girişimin drone'un tamamı için bir başvurunun yanında, gövdeyi, kolu ve batarya kapağını ayrı tasarımlar olarak başvuruya konu etmesi düşünülebilir. Parçaların ayrı korunabilmesi için normal kullanım sırasında görünür olmaları ve görünen özelliklerinin kendi başına yenilik ile ayırt edicilik taşıması gerekir. Batarya kapağı kullanıcı tarafından her uçuşta görülüp değiştirildiğinden bu şartı karşılayabilir; gövdenin içindeki montaj plakası ise bakım dışında görünmediği için genellikle bu kapsama girmez. Hangi parçaların ayrı başvuruya değer olduğunu, pazardaki rakip ürünlere bakarak seçmek mantıklıdır.

Başvuru görsellerinin hazırlanması, drone gibi hareketli parçaları olan ürünlerde ayrıca özen ister. Kolların katlanmış ve açık hâlleri, pervanelerin takılı olup olmadığı ve kamera modülünün konumu gibi farklı görünümler, korumanın kapsamını doğrudan etkiler. Pervaneler gibi başka üreticilerden alınan standart parçaları görsellerde kesik çizgiyle göstermek veya çıkarmak, korunmak istenmeyen unsurları ayırmaya yardım eder. Görseller arasında tutarsızlık olması, başvurunun kapsamını belirsizleştirebilir. Tasarım görsellerinin nasıl hazırlanacağını anlatan yazımızda bu konuda ayrıntılı öneriler bulabilirsiniz. Hazırlanan görsel setini mühendis ekiple birlikte gözden geçirmek, teknik yanlışlıkları azaltır.

Havalandırma ızgarası, pervane koruyucu ve aerodinamik: fonksiyonun sınırı

Drone tasarımında görünüm ile işlev iç içedir. Motor soğutması için açılan havalandırma ızgaraları, rüzgâr direncini azaltan gövde kavisleri veya pervane koruyucularının halka biçimi, çoğu zaman teknik ihtiyaçlardan doğar. Kanun, görünüm özelliklerinin yalnızca teknik işlev tarafından zorunlu kılındığı durumlarda koruma tanımaz. Bu nedenle 'havalandırma deliği şart' demek ile 'havalandırma deliklerinin petek biçiminde, gövdenin yan yüzeyinde dalga gibi dizilmesi' arasındaki fark önemlidir. İlki işlevin gereğidir; ikincisi ise aynı işlevi farklı biçimlerde sağlamak mümkün olduğu sürece tasarımcının tercihi olarak koruma alanında kalabilir. Ekip, alternatif tasarım seçeneklerini gösteren eskizleri saklamalıdır.

Bir başka sınırlama, ürünün başka bir ürüne mekanik olarak bağlanması için birebir aynı ölçüde üretilmesi gereken özellikleridir. Batarya kapağının gövdeye oturduğu tırnaklar veya kamera modülünün bağlantı yuvası bu kapsamda değerlendirilebilir. Uyumlu yedek batarya veya aksesuar üreten rakiplerin bu bağlantı özelliklerini kullanması, tasarım hakkıyla engellenemeyebilir. Buna karşılık bağlantı unsurları dışındaki kapak formu korunmaya devam eder. Bu ayrımların somut üründe nasıl uygulanacağı, teknik çizimler üzerinden ayrıca incelenmeli ve somut durum kendi koşullarında değerlendirilmelidir. Must-fit kavramını ayrıca ele aldığımız yazı bu sınırı anlamanıza yardım eder.

Tanıtım videosu ve kumanda uygulaması: yayından önce yapılacaklar

Girişimin kitle fonlaması kampanyası için çektiği tanıtım videosu, drone'u her açıdan ve yüksek çözünürlükte gösterecek. Bu video yayımlandığı anda tasarım kamuya sunulmuş olur. Kanun tasarımcının kendi açıklamaları için bir kamuya sunma istisnası tanır; ancak bu istisnaya güvenmek yerine, video yayına girmeden önce başvuru yapmak daha ihtiyatlıdır, çünkü istisnanın süresi kısa ve hak düşürücü nitelikte olabilir ve bütün ülkelerde aynı biçimde tanınmayabilir. Türkiye başvurusu, 6 ay içinde yapılacak yurt dışı başvurular için rüçhan hakkı sağlar; bu da yatırımcıların sık sorduğu yurt dışı koruma sorusuna somut bir cevap verir.

Drone ile birlikte çalışan kumanda uygulamasının ekran düzeni ve simgeleri de ayrı bir koruma konusudur. Grafik kullanıcı arayüzleri, uygun şartları taşıdığında tasarım olarak tescil edilebilir; uygulamanın kaynak kodu ise telif kapsamında değerlendirilir. Girişimin adı ve logosu için marka başvurusu da kampanya öncesinde yapılmalıdır. Son olarak, prototip üzerinde çalışan serbest tasarımcılar ve stajyerlerle yapılan sözleşmelerde tasarım haklarının şirkete devredildiğinden emin olmak, yatırım turundaki hukuki incelemede sık sorulan bir konudur. Kumanda uygulaması arayüzünün korunması için grafik arayüz tasarımı yazımıza bakabilirsiniz. Bu belgeler hazır olduğunda yatırım süreci de hızlanır.

Video çekilmeden önce görseller hazır olsun

Drone girişimleri için tasarım koruması, ürünü parçalarına ve katmanlarına ayırarak başlar: gövdenin siluet ve oranları, kolların açık ve kapalı görünümü, batarya kapağının formu ayrı ayrı; mekanizmalar ise patent veya faydalı model olarak değerlendirilir. İşlevin dayattığı unsurları ve bağlantı ölçülerini ayırmak, başvurunun kapsamını gerçekçi kılar. Tanıtım videosu ve kampanya takvimini başvuruya göre planlamak da yatırımcıların güvenini artıran somut bir adımdır. Bu planı her yeni model için güncel tutmak gerekir.

Sıkça Sorulan Sorular

Drone'un katlanır kol mekanizması tasarım tesciliyle korunur mu?

Hayır. Tasarım tescili görünümü korur; kolların katlanmasını sağlayan mekanizma ise teknik bir çözümdür. Mekanizma yeni ve buluş basamağı içeriyorsa patent veya faydalı model değerlendirilebilir. Kolların açık ve kapalı hâldeki görünümü ise ayrıca tasarım olarak korunabilir.

Batarya kapağını ayrı bir tasarım olarak tescil ettirebilir miyim?

Kapak normal kullanımda görünür ve kendi başına yeni ile ayırt edici bir görünüme sahipse ayrı tasarım olarak tescil edilebilir. Ancak gövdeye oturduğu tırnaklar gibi bağlantı için birebir aynı olması gereken özellikler koruma dışında kalabilir. Görselleri buna göre hazırlamak gerekir.

Kitle fonlaması videosu yayımlanmadan önce başvuru yapmak şart mı?

Şart değildir, ancak önerilir. Video tasarımı kamuya sunar ve yenilik değerlendirmesini etkiler. Kamuya sunma istisnasının süresi kısa ve hak düşürücü olabilir, bazı ülkelerde farklı uygulanabilir. Önceden yapılan başvuru, yurt dışı başvurular için 6 ay süreyle rüçhan hakkı da sağlar.