Üretim ve Tasarım Hizmetlerinde 40. Sınıf mı, 42. Sınıf mı?

Fason üretim yapan bir atölye, müşterinin getirdiği malzemeyi işler; tasarım ofisi ise o malzemeden ne üretileceğini planlar. Sipariş üzerine malzeme işleme ve üretim hizmetleri 40. sınıfta, tasarım, mühendislik ve test hizmetleri 42. sınıfta yer alır. Hem işleyen hem tasarlayan bir atölyenin iki kapısını açıyoruz.

Atölyenin iki kapısı: işleme tezgâhı ve tasarım masası

Kocaeli'de bir organize sanayi bölgesinde CNC işleme, lazer kesim ve toz boya hizmeti veren bir atölye düşünelim. Müşteriler çoğunlukla kendi çizimleriyle geliyor; atölye metal levhaları kesiyor, büküyor, kaynatıyor ve boyuyor. Atölyenin kendi ürünü yok; müşterinin malzemesine veya siparişine göre iş yapıyor. Son yıllarda atölye bünyesinde iki mühendisten oluşan bir tasarım ekibi kurulmuş; bu ekip küçük firmalar için ürün tasarımı, üç boyutlu modelleme ve dayanım analizi yapıyor. Atölyenin iki kapısı var: biri üretim sahasına, diğeri tasarım ofisine açılıyor. Marka hukukunda bu iki kapı iki farklı sınıfa karşılık gelir.

Nice sınıflandırması, başkası için yapılan malzeme işleme ve üretim hizmetlerini 40. sınıfta, bilimsel ve teknolojik hizmetleri, tasarım ve mühendislik hizmetlerini 42. sınıfta toplar. Atölyenin CNC ve lazer kesim işleri 40. sınıfın, tasarım ekibinin modelleme ve analiz çalışmaları 42. sınıfın konusudur. Yalnız birinde tescil almak, diğer faaliyette aynı adı kullanan bir rakibe karşı korumayı zayıflatabilir. Mal ile hizmet arasındaki benzerlik değerlendirmesi gibi burada da hizmetler arası benzerlik tartışılabilir; ancak sonucu belirsizdir ve dosyanın somut koşullarına göre değişir. Bu yüzden iki kapı, iki ayrı sınıf olarak düşünülmelidir.

Başkası için işlemek: 40. sınıfın kapsamı

40. sınıf; malzemelerin mekanik veya kimyasal işlenmesini ve siparişe göre üretim hizmetlerini kapsar. Metal kesme, bükme, frezeleme, kaynak, metal kaplama ve galvaniz, toz boya uygulaması, ısıl işlem, ahşap işleme, cam kesme, kumaş boyama ve baskı, matbaa baskısı, 3D baskı hizmeti, geri dönüşüm ve atık işleme bu sınıfın tipik örnekleridir. Ortak nokta, hizmetin sonunda müşteriye ait bir malzemenin veya ürünün işlenmiş olmasıdır. Atölyenin kendi adıyla bir ürün satmıyor olması, 40. sınıfı onun için temel sınıf hâline getirir. Faturada 'işçilik' veya 'fason bedeli' yazıyorsa, bu çoğu zaman 40. sınıfa işaret eder.

Fason üretimde marka, çoğu zaman bitmiş üründe görünmez; çünkü ürün müşterinin markasıyla piyasaya çıkar. Bu durum atölyenin markasını önemsiz kılmaz. Sanayi bölgelerinde fason atölyeler adlarıyla ve güvenilirlikleriyle tanınır; aynı adla açılan bir başka atölye müşterileri yanıltabilir. Bu nedenle 40. sınıftaki tescil, atölyenin ticari itibarını korur. Hizmet listesi yazılırken 'malzeme işleme' gibi genel bir başlık yerine lazer kesim, kaynak ve toz boya gibi somut hizmetlerin sıralanması, kullanım ispatı ve olası uyuşmazlıklarda işinizi kolaylaştırır. Tesisi ziyaret eden müşterilerin gördüğü tabela ve iş kıyafetleri de kullanımın parçasıdır.

Tasarlamak ve test etmek: 42. sınıfın kapsamı

42. sınıf; endüstriyel tasarım, ürün tasarımı, grafik tasarım, mühendislik hizmetleri, teknik araştırma, yeni ürün araştırma ve geliştirme, kalite kontrol, malzeme testi, teknik proje çalışmaları ve yazılım tasarımı gibi hizmetleri kapsar. Atölyenin tasarım ekibinin yaptığı üç boyutlu modelleme, dayanım analizi ve prototip tasarımı bu sınıfın konusudur. Ürün tasarımı ile fason üretim arasındaki çizgi, iş tanımında netleşir: 'ne üretileceğini ve nasıl çalışacağını belirlemek' 42. sınıf, 'belirlenmiş olanı malzemeye dönüştürmek' 40. sınıftır. Yazılım ağırlıklı işlerde 42. sınıf ile 35. sınıf arasındaki ayrımı dijital işler üzerinden anlatan yazımız ek bir çerçeve sunar.

Tasarım hizmeti veren atölyeler için marka kadar önemli bir konu, üretilen tasarımların sahipliğidir. Müşteri için yapılan ürün tasarımının, modelin ve teknik çizimin kime ait olacağı sözleşmede açıkça yazılmalıdır. Tasarım tescili, patent veya faydalı model başvurusu yapılacaksa başvurunun kimin adına yapılacağı da belirlenmelidir. Atölye çalışanlarının geliştirdiği çözümler için çalışan buluşlarına ve tasarımlarına ilişkin kurallar ayrıca değerlendirilmelidir. Özellikle 3D yazıcı ile prototip üreten atölyelerde tasarım ile üretim iç içe geçtiğinden, bu ayrımı her proje için ayrı ayrı yazmak, somut durumun kendi koşullarında değerlendirilmesini kolaylaştırır.

Atölye kendi ürününü çıkarırsa: mal sınıfları devreye girer

Fason atölyeler zamanla kendi ürünlerini de geliştirir. Lazer kesim atölyesi kendi adıyla metal raf sistemleri, bahçe mobilyası veya makine parçaları satmaya başladığında, bu ürünler için 40. ve 42. sınıf yeterli olmaz. Metal raf ve metal yapı elemanları 6. sınıfta, makineler ve makine parçaları 7. sınıfta, mobilyalar 20. sınıfta yer alır. Hangi ürünün hangi mal sınıfına gireceği, ürünün niteliğine ve kullanım amacına göre belirlenir. Makine üretimi ile kurulum ve servis hizmeti arasındaki geçişi makine sektöründe sınıf seçimini anlatan yazımız ayrıntılı biçimde işler. Liste, satılacak ürünlerin katalogu üzerinden hazırlanmalıdır.

Kendi ürününe geçen atölyeler için sık yapılan hata, fason müşterileriyle rekabet riskini göz ardı etmektir. Müşterinin çizimiyle üretilen bir parçanın benzerini kendi adıyla satmak, sözleşme ve fikri haklar bakımından sorun doğurabilir. Bu nedenle kendi ürün serisine başlamadan önce mevcut fason sözleşmelerindeki gizlilik ve rekabet hükümleri gözden geçirilmelidir. Marka koruması 10 yıl sürer ve yenilenebilir; ancak tescil tarihinden itibaren 5 yıl kullanılmayan ürün ve hizmetler için iptal talebi gündeme gelebilir. Bu yüzden liste, atölyenin gerçek faaliyetine ve yakın vadeli planına göre sınırlandırılmalıdır.

İşleyen el ile tasarlayan kalem ayrı korunur

Fason üretim ve tasarım hizmetlerinde sınıf kararı, hizmetin özünde ne yapıldığına bağlıdır. Müşterinin malzemesini kesmek, kaynatmak, kaplamak veya basmak 40. sınıfta; ürünün nasıl olacağını tasarlamak, hesaplamak ve test etmek 42. sınıfta yer alır. Atölye kendi ürününü çıkardığında ise mal sınıfları devreye girer. İki faaliyeti birden yürüten atölyeler için iki sınıfın birlikte korunması ve müşteri tasarımlarının sahipliğinin sözleşmeyle belirlenmesi, hem markayı hem ilişkileri güvence altına alır.

Sıkça Sorulan Sorular

Lazer kesim atölyesi hangi sınıfta marka almalı?

Müşterinin malzemesini veya siparişini işleyen lazer kesim, büküm ve kaynak hizmetleri 40. sınıfta yer alır. Atölye tasarım veya mühendislik hizmeti de veriyorsa 42. sınıf, kendi adıyla ürün satıyorsa ilgili mal sınıfları ayrıca düşünülmelidir. Liste hazırlanırken fatura kalemleri iyi bir rehberdir.

3D baskı hizmeti 40. sınıfta mı, 42. sınıfta mı?

Müşterinin dosyasıyla üç boyutlu baskı yapılması, malzemeyi işleyen bir üretim hizmeti olarak 40. sınıfta değerlendirilir. Baskı öncesinde modelin tasarlanması veya geliştirilmesi ise 42. sınıfın konusudur. Her iki hizmeti sunan firmalar iki sınıfı birlikte korumalıdır. Hizmet tanıtımında hangi yönün öne çıktığı da dikkate alınmalıdır.

Müşteri için yaptığım tasarımın hakları kime aittir?

Bu soru öncelikle taraflar arasındaki sözleşmeye göre cevaplanır. Sözleşmede tasarımın, modelin ve teknik çizimlerin kime ait olacağı, tescil başvurusunun kimin adına yapılacağı açıkça yazılmalıdır. Sözleşme yoksa somut durum ilgili kanun hükümleri çerçevesinde ayrıca değerlendirilmelidir. Tasarım teslim edilmeden önce bu konuyu netleştirmek en güvenli yoldur.